Vraag & antwoord
Een groot aantal vragen over overgewicht en het Convenant vindt u met de antwoorden op deze informatiepagina. Staat uw vraag er niet bij, stel hem dan via het contactformulier.
Algemeen
Het convenant
1. Wat is overgewicht?
Het Convenant Gezond Gewicht hanteert bij de definitie van overgewicht de richtlijnen van de WHO. Dat wil zeggen dat wij onder overgewicht verstaan een Body Mass Index (BMI) van >25. De BMI, ook wel Quetelet Index genoemd, is een index voor het gewicht in verhouding tot lichaamslengte. De BMI wordt berekend door het lichaamsgewicht in kilo’s te delen door het kwadraat van de lichaamslengte (lengte keer lengte, uitgedrukt in meters). De BMI geeft een schatting van het gezondheidsrisico van het lichaamsgewicht. Het gaat er bij de BMI dus niet om wat cosmetisch gezien het mooiste is. De BMI vertoont een relatie met de hoeveelheid lichaamsvet, maar de BMI-waarden geven niet het percentage lichaamsvet aan.
2. Hoe worden overgewicht en obesitas gedefinieerd?
Overgewicht en obesitas worden gedefinieerd aan de hand van de Body Mass Index (BMI) of Quetelet-Index (QI). Dit zijn 2 verschillende namen voor dezelfde maat en ze worden als volgt berekend: gewicht (kg) / (lengte (m2) meter in het kwadraat). Volgens de WHO-definitie is er bij volwassenen sprake van obesitas (ernstig overgewicht) bij een BMI van 30 of meer. Een BMI-waarde tussen 25 en 30 wordt aangemerkt als overgewicht. Bij kinderen ligt het wat ingewikkelder, omdat zij nog in de groei zijn.
3. Hoeveel Nederlanders kampen met overgewicht?
Overgewicht en ernstig overgewicht vormen een serieus probleem en nemen explosief toe. Van de jeugdigen (4-15 jaar) heeft op dit moment bij de jongens 13,5% overgewicht en bij de meisjes 16,7%. Het percentage ernstig overgewicht ligt op 3%.
Bij de volwassenen mannen heeft 57% overgewicht en bij de volwassen vrouwen ligt dat percentage op 42%. Ernstig overgewicht (BMI>30) komt voor bij 12% van de volwassenen. Indien de huidige ontwikkeling zich voortzet zal in 2015 naar schatting 15-20% van de volwassen Nederlanders obees zijn.
4. Wat zijn, volgens het convenant, de belangrijkste oorzaken van overgewicht?
Primair de oorzaak bij het individu;
Op individueel niveau is het ontstaan van overgewicht, in essentie, terug te voeren op een verstoorde energiebalans. Doordat de mate van lichaamsbeweging de afgelopen jaren sterk is gedaald, is de energie-inname (via voeding) te hoog ten opzichte van het energieverbruik (door bewegen). Het lichaam slaat de niet verbruikte energie op met als resultaat: geleidelijke gewichtstoename en uiteindelijk overgewicht. De oplossing is dat elk individu de balans tussen eten (energie-inname) en bewegen (energieverbruik) herstelt.
Maar ook een maatschappelijke oorzaak;
In de praktijk blijkt die oplossing op individueel niveau niet zo simpel te realiseren. Het individu staat namelijk bloot aan een veelheid van invloeden, veroorzaakt door een ingewikkeld samenspel van veel en zeer uiteenlopende factoren. Die factoren zijn volledig verweven met de manier waarop onze moderne maatschappij is ingericht en functioneert en haar invloed op elk individu weer anders uitoefent. Overgewicht is dus naar oorzaak ook een maatschappelijk probleem, en niet alleen omdat we met zijn allen ook de maatschappelijke schadelijke gevolgen moeten dragen.
5. Hoe lang moet een kind per dag bewegen?
De norm voor Gezond Bewegen voor jeugdigen is dagelijks een uur matig intensief lichamelijk actief zijn, waarbij activiteiten tweemaal per week gericht zijn op het verbeteren of handhaven van lichamelijke fitheid (kracht, lenigheid en coördinatie).
Voorbeelden van matig intensieve lichamelijke activiteiten voor jeugdigen zijn:
- wandelen, fietsen, traplopen, zwemmen;
- spelsporten, zoals basketbal, hockey, voetbal.
Voorbeelden van lichamelijke activiteiten ter verhoging van de lichamelijke fitheid zijn:
- roeien, wielrennen, hardlopen, lange afstand sporten (uithoudingsvermogen);
- turnen, vechtsporten, technische nummers bij atletiek (spierkracht);
- yoga, turnen, taekwondo (lenigheid);
- alle teamsporten en spelen (coördinatie).
De duur en intensiteit van lichamelijke activiteit zijn inwisselbaar. Dertig minuten wandelen kan vervangen worden door 15 minuten hardlopen en een keer per dag een uur fietsen kan vervangen worden door 4 maal 15 minuten fietsen. Voor gezond bewegen is het belangrijk om niet alleen te gaan sporten, maar lichamelijke activiteit te integreren in het dagelijks leven.
6. Wat kan het individu doen aan overgewicht?
De oplossing is dat elk individu de balans tussen eten (energie-inname) en bewegen (energieverbruik) herstelt. In de praktijk blijkt de oplossing op individueel niveau niet zo simpel te realiseren. Er zijn sterke aanwijzingen dat diverse fysieke, economische en sociaal-culturele factoren mensen stimuleren om veel te eten en weinig te bewegen. Diverse maatschappelijke instanties kunnen aan de oplossing bijdragen door een gezond leefpatroon te promoten en de keuze voor een gezond leefpatroon aan te bieden.
1. Wat is het Convenant Gezond Gewicht?
Het Convenant Gezond Gewicht is een afspraak tussen partijen die gezamenlijk het overgewicht willen aanpakken.
2. Wat is het doel van het Convenant Gezond Gewicht?
De partners van het Convenant Gezond Gewicht hebben bij ondertekening van het Convenant op 27 januari 2005 afgesproken te werken aan de doelstellingen uit de preventienota 'langer gezond leven' van het kabinet. Dat betekent dat in 2010 het aantal volwassenen met overgewicht niet verder groeit en het aantal kinderen met overgewicht vermindert. De convenantpartners willen met het convenant bevorderen dat het individu de balans tussen eten en bewegen herstelt.
Het actieplan is verdeeld in drie overkoepelende doelstellingen:
- Mensen en organisaties op een positieve wijze stimuleren iets aan overgewicht te doen.
- De kennis over overgewicht en de bestrijding ervan uitbreiden.
- De gezonde keuze voor individuen mogelijk én makkelijk maken.
3. Waarom is er gekozen voor een Convenant Gezond Gewicht?
Convenanten zijn geschikt om verdere dynamiek te geven aan acties waarover de betrokken partners het in principe eens zijn. Het is dan een ‘formalisering’ van die intenties. Daarnaast is het een begin van het oplossingsproces omdat we door ondertekening naar elkaar hebben uitgesproken gezamenlijk het probleem van overgewicht aan te pakken. Door de gezamenlijkheid versterken de partijen elkaar. We stellen dialoog en commitment centraal en gaan er gezamenlijk voor zorgen de trend te doorbreken.
4. Waarom is het Convenant Gezond Gewicht nodig?
Overgewicht krijgt steeds meer aandacht. En terecht. De overheid, het bedrijfsleven en een groot aantal maatschappelijke organisaties hebben de toename van overgewicht inmiddels als probleem onderkend. Dit probleem moeten we met elkaar oplossen. Dat zal snel moeten gebeuren, want de tijd tikt door. Ondanks alle activiteiten die reeds door de verschillende partijen zijn ondernomen, neemt overgewicht nog steeds toe, in alle leeftijdsgroepen. Die trend moeten we keren. Om dit te bewerkstelligen hebben de convenantpartners in 2005 de handen ineen geslagen en pakken zij in werkgroepen activiteiten op om overgewicht terug te dringen.
5. Welke partijen hebben het Convenant Gezond Gewicht ondertekend of onderschreven?
- NOC*NSF (Nederlands Olympisch Comité * Nederlandse Sport Federatie)
- MHP (Vakcentrale voor middengroepen en hoger personeel)
- FNLI (Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie)
- VeNeCa (Vereniging Nederlandse Cateringorganisaties)
- NVD (Nederlandse Vereniging van Diëtisten)
- Zorgverzekeraars Nederland
- Productschap Tuinbouw
- Koninklijk Horeca Nederland
- CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond)
- KVLO (Koninklijke Vereniging van Leraren Lichamelijke Opvoeding)
- VIDA (Vereniging Inzake Distribitie en diensten door Automaten en apparaten)
- MBO-Raad
- Ministerie van OCW (Onderwijs Cultuur en Wetenschap)
- Ministerie van VWS (Volksgezondheid Welzijn en Sport)
- Ministerie voor Jeugd en Gezin
- Vewin (Vereniging voor Waterbedrijven In Nederland)
- NISB (Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen)
- GGD-Nederland
- FNV (Federatie Nederlandse Vakbeweging)
- Nederlandse Hartstichting
- G4 (vier grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag)
- VNO-NCW (Verbond van Nederlandse Ondernemingen – Nederlands Christelijk Werkgeversverbond)
- MKB-Nederland (Brancheorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf)
- VO-Raad
- GroentenFruitBureau
- PO-Raad
- CBL (Centraal Bureau Levensmiddelenhandel)
6. Waar zijn de acties van de Convenantpartners op gericht?
De actieplannen van de convenantpartners kunnen we onderverdelen in vier settings:
- Thuis
Hoe mensen in en om het huis leven is bepalend voor hun gezondheid. Aangezien de convenantpartners niet letterlijk de omgeving binnens- en buitenshuis gezonder kunnen maken is hierbij informatieoverdracht het belangrijkst. - School
De school is een uitstekende plek om met name kinderen bewust te maken van het belang van een gezonde leefstijl. Bij deze setting gaat het zowel om de gezondheid van de directe omgeving als om het aangeboden programma. - Werk
De werkplek biedt uitstekende mogelijkheden om mensen bewust te maken van het belang van een gezonde leefstijl. Doel is om te bevorderen dat werkgevers meer maatregelen nemen om meer te bewegen en verantwoord te eten en drinken. - Recreatie
Recreatie hoort onlosmakelijk bij eten en bewegen. Juist bij recreatie komt de positieve kant van het werken aan gezondheid in beeld. Dit actieplan wil een aantrekkelijke en gezonde recreatieomgeving creëren.
7. Wat is het Actieplan Energie in Balans?
Dit Actieplan vormde in 2005 het begin van het Convenant Gezond Gewicht. Overgewicht is een aansprekend en ingewikkeld thema. Het aanpakken van dit maatschappelijk probleem vraagt om een lange adem. De ondertekenaars hebben onderling en met de eigen achterban gezocht naar een bijdrage aan het voorkomen van overgewicht. Dat zoveel partijen dat intensief samen doen is uniek. Daarnaast vormt het Actieplan een basis voor de gezamenlijke aanpak. Dit Actieplan maakt duidelijk wat we willen bereiken en welke gerichte acties we daarvoor inzetten.
8. Waar liggen momenteel de prioriteiten van het Convenant Gezond Gewicht?
Om tot betere resultaten te komen zijn de partners van het Convenant in werkgroepen ingedeeld. Elke werkgroep voert een prioriteit uit. De prioriteiten voor 2009 zijn als volgt vastgesteld:
- Stimuleren van lesmethodes over gezonde voeding en sport en bewegen conform de beweegnorm op school in het basisonderwijs.
- Bevorderen gezonde keuze in het aanbod van schoolkantines in het voortgezet onderwijs.
- Aanleg van sport- en speelruimte in alle 40 'prachtwijken' van minister Vogelaar, inclusief begeleiding van een sportinstructeur. Landelijk vastleggen van de buitenspeelnorm: ieder kind verdient een aantrekkelijke en veilige speelplek binnen 400 meter van huis.
- Inzet voor één herkenbaar keuzebevorderend logo dat door de sector als geheel wordt gedragen en toegepast.
- Bevorderen van gezond aanbod van eten en drinken en sport- en beweegmogelijkheden binnen bedrijven. Tevens komen tot een centrale aanbeveling van werkgevers- en werknemersorganisaties gericht op CAO-bepalingen over dit onderwerp.
- Bevorderen van een beter zichtbaar en vindbaar aanbod van gezonde producten in supermarkten.
- Ouders duidelijker aanspreken op het belang van hun rol als opvoeder bij het leren van een gezonde leefstijl.
- Onderzoek naar de ontwikkeling van overgewicht. Zowel algemene monitoring als onderzoek bij specifieke groepen in de samenleving.
- Versterken van interdepartementale coördinatie en afstemming.
- Een meer centrale plaats voor voedingsleer in het basis- en voortgezet onderwijs.
- Inzet voor aanpassing van de reclamecode voedingsmiddelen met als doel reclame gericht op kinderen tot 12 jaar te voorkomen.
- Het promoten en stimuleren van de EPODE-aanpak in Nederland.
9. Wat merkt de burger van het Convenant Gezond Gewicht?
Één van de doelen van het Convenant Gezond Gewicht is de gezonde keuze voor individuen mogelijk en makkelijk maken. De introductie van het Ik Kies Bewust-logo is daar een duidelijk waarneembaar voorbeeld van. Daarnaast verbetert het aanbod van gezonde producten in schoolkantines, bedrijfsrestaurants en supermarkten. Ook het stimuleren van bewegen en het vergroten van de kennis over overgewicht en het bestrijden daarvan is noodzakelijk. Om dit alles te bewerkstelligen hebben de partners van het Convenant Gezond Gewicht verschillende activiteiten georganiseerd en acties uitgezet. Een overzicht hiervan is terug te vinden onder activiteiten.
10. Wat heeft het Convenant Gezond Gewicht tot nu toe bereikt?
In 2005 werd het convenant ondertekend door 10 partners. In 2007 is dat aantal opgelopen naar 20 partners. Meer partners betekent meer acties en meer aandacht voor overgewicht. Overgewicht is in de afgelopen jaren duidelijker op de politieke agenda gezet. Ook consumenten zijn zich steeds beter bewust van de gevaren van overgewicht en het belang van gezonde voeding en voldoende beweging. De omgeving van de consument - school, werk, thuis en recreatie - is ook aan het veranderen. Op middelbare scholen worden water-oplaadpunten en 'fruitautomaten' geplaatst. Op het werk wordt werkfruit aangeboden. Vele acties van het Convenant Gezond Gewicht zijn speciaal gericht op kinderen; voorkomen is immers beter dan genezen. Het verbeteren van de bewustwording en het gezonder maken van de omgeving van consumenten is in gang gezet. Echter, dit we zijn nog niet klaar. Daarom blijft het in de toekomst belangrijk ons in te zetten voor een gezond gewicht en een gezonde omgeving.